Kulturowy moment powieści

Kate Pullinger, autorka między innymi elektronicznego opowiadania Inanimate Alice, dzieli się z czytelnikami serwisu Internet Evolution, doświadczeniami związanymi ze swoim odejściem jako autorki od literatury papierowej do literatury elektronicznej. Utrzymując się wciąż głównie ze swoich drukowanych książek, Pullinger zdaje sobie sprawę, że nadchodzą poważne zmiany i że dawne sposoby dystrybucji literatury przechodzą do historii. Co więcej, pisze Kate, sama powieść, rozumiana jako pojedyncze dzieło pojedynczego autora skierowane do osamotnionego w swej lekturze czytelnika to „pozostałość po pewnym momencie kulturowym, który trwał nieco więcej niż 250 lat”. Moment ten, czyli powieść jako główny nośnik kulturowej ekspresji, już teraz omija młode pokolenie, dorastające w dobie cyfrowych  mediów.

Literacki potencjał nowych mediów wciąż nie jest jednak wykorzystany. Pullinger pisze:

„Przejście od literatury na zadrukowanej kartce papieru do literatury na ekranie zacznie się tak naprawdę wtedy, gdy pisarze, wydawcy i czytelnicy w pełni zdadzą sobie sprawę z możliwości nowych mediów, ktore mogą się wyrażać dziś na przykład jako opowiadania na iPoda łączące obraz muzykę i dźwięk z wciągającą fabułą; opowiadania na telefony komórkowe, które maksymalnie wykorzystują fakt iż większość ludzi przez cały czas ma telefony przy sobie; powieści sieciowe, które przemieszczają się wzdłuż sieci społecznych i poza nie, pociągając za sobą czytelników. Wszystkie te nowe formy będą mogły ukazać nam sposoby czytania, których sobie nawet nie wyobrażaliśmy”

Kulturowy moment, którego pozostałością ma być powieść, w naszych polskich warunkach rozpoczął się nawet nieco później. Pullinger datuje go od drugiej połowy XVIII wieku, w której to upatruje się narodzin nowożytnej powieści. Jednak w Polsce co najmniej do połowy XIX wieku dominującą formą przekazu była poezja. O wpływie wierszy Mickiewicza czy Słowackiego na myśli i działania międzypowstaniowego pokolenia napisano wiele. Moment powieści narodził się dopiero w pokoleniu następnym. I dominował aż do…..no właśnie, do kiedy? W którym momencie powieść na dobre ustąpiła swojemu wciąż dziś potężnemu konkurentowi, za który należy uznać film (czy to w formie filmu kinowego, czy też serialu telewizyjnego). I czy nowe media nie są tak naprawdę, zwłaszcza w tym serialowym kontekście, szansą na nowy oddech literatury? Kiedy nastąpi przejęcie pałeczki przez grę komputerową i czy będzie to dobra wiadomość dla sztuki słowa? Odpowiedzi na te pytania w bardzo przejrzysty sposób mogą nam pokazać, gdzie – w ramach współczesnego krajobrazu nowych i starych mediów – znajduje się każdy z nas, jako czytelnik, krytyk i twórca.